Kabinet wil 25.000 rijksbanen schrappen en rekent op AI

Wat moeten AI en chatbots bij het Rijk doen?

Het kabinet wil chatbots op grote schaal gebruiken voor administratieve handelingen en klantcontact. Een chatbot kan burgers dan 24 uur per dag te woord staan. Computable schrijft dat AI nadrukkelijk bedoeld is om het aantal beleids- en uitvoeringsambtenaren sterk te verminderen.

Het plan staat in de Voortgangsbrief Slagvaardige Overheid, die het kabinet op maandag 26 oktober aankondigde. De overheid moet volgens de brief "slanker, slimmer en eenvoudiger" werken. Ook bij het inkopen wil de staatssecretaris systematisch nagaan waar AI kan worden ingezet.

Die inkoop wordt gebundeld, en dat moet ook mensen schelen. Als het Rijk IT centraal koopt, vallen interne verrekeningen en administratieve controles weg. Dat vraagt volgens de brief minder ondersteunend personeel.

Waarom waarschuwt Van den Burg zelf voor AI?

De staatssecretaris noemt AI geen wondermiddel. Eerdere digitaliseringsprojecten leidden in de praktijk vaak juist tot meer personeel, extra taken en hogere kosten voor ingehuurde IT'ers. De beloftes van lagere kosten en minder formatie zijn volgens de brief allerminst waargemaakt.

Een deel daarvan komt door oude systemen. Een aantal organisaties worstelt volgens de brief met zogeheten legacy, verouderde computersystemen die moeilijk te vervangen zijn. Ook zijn overheidsprocessen de afgelopen twintig jaar veel massaler geworden.

Het kabinet kiest daarom ook voor ordening. Elk ministerie heeft nu eigen IT-systemen, een lappendeken die moet verdwijnen. De Nederlandse Digitale Dienst, een overheidsorgaan dat afspraken over techniek bewaakt, moet het gebruik van gemeenschappelijke standaarden gaan afdwingen.

Wat merk je als burger van het plan?

Je krijgt vaker een chatbot aan de lijn. Het kabinet wil ook dat je de overheid als één geheel ervaart, met één digitaal loket voor burgers en ondernemers. Het onderzoekt een wettelijk kader waarmee instanties als de Belastingdienst, gemeenten en de Kamer van Koophandel makkelijker gegevens delen.

Dan hoef je gegevens die de overheid al heeft niet steeds opnieuw door te geven. Als voorbeeld dienen België en Estland. Ook komt er MijnBetaaloverzicht, waarin je ziet wat je aan verschillende uitvoeringsorganisaties verschuldigd bent.

Ook de websites van het Rijk gaan op de schop. Nu staan er bijna 1700 geregistreerd, waardoor informatie versnipperd en slecht te vinden is. Hoeveel er overblijven, noemt de bron niet, en ook niet welke banen precies verdwijnen.